خانه / ایرانگردی / تاریخچه میدان امام علی اصفهان

تاریخچه میدان امام علی اصفهان

میدان امام علی در مرکز شهر اصفهان واقع شده است. شکل ظاهری این میدان از گذشته‌های دور بصورت ذوزنقه و مستطیل بوده است و به همین دلیل شهرت فراوانی دارد. در ادامه به بررسی تاریخچه میدان امام علی اصفهان پرداخته‌ایم. با ما همراه باشید.

آشنایی با تاریخچه میدان امام علی اصفهان :

ساخت این میدان مربوط به زمان سلجوقیان ‌می‌باشد. از همان زمان این میدان دارای یک راه زیرزمینی از میدان امام علی تا قلعه تبرک بوده‌است. بطورکلی این مجموعه از یک میدان اصلی و بازارهای اطراف تشکیل شده‌است . البته در گذشته وسعت میدان، بسیار بیشتر از وسعت کنونی آن بوده است.

تاریخچه میدان امام علی اصفهان

میدان امام علی درگذشته به نام میدان کهنه، میدان عتیق و یا سبزه‌میدان شناخته می‌شد. در مورد تاریخچه میدان امام علی همین ‌بس‌ که در دوره پیش از صفویان و دوره سلجوقیان مهم‌ترین میدان و مرکز اصلی شهر اصفهان به شمار می‌آمده، اما با ساخت میدان نقش جهان توسط شاه‌عباس صفوی اعتبار این میدان رو به افول می‌رود. در آن زمان کسبه این میدان، به میدان نقش جهان رفته و به همین علت به‌سرعت از اعتبار آن  کاسته می‌شود. اما در عصر حاضر به دلیل واقع‌شدن میدان امام علی در چهار محور اصلی، از مناطق مهم و پررفت‌وآمد شهر به‌حساب می‌آید.

تاریخچه میدان امام علی اصفهان

جالب است بدانید تعدادی کنیسه تاریخی نیز در این مجموعه یافت شده که این موضوع تائید کننده زندگی یهودیان در این منطقه می‌باشد. همچنین اسامی موجود در اطراف این میدان نشان‌دهنده حضور دیلمیان و زرتشتیان در تاریخچه میدان امام علی اصفهان است.

میدان امام علی اصفهان از شمال غرب به مسجد جامع و از جنوب به مسجد و منار علی منتهی می‌شود. از المان‌های اصلی این میدان می‌توان به مجموعه هارون ولایت، مسجد جامع، مدرسه کاسه‌گران و کاروانسرای خیار اشاره کرد. همچنین در این میدان یک سازه بزرگ مسطح ذوزنقه‌ای شکل نیز وجود دارد. این سازه بزرگ مسجد جامع را به مجموعه هارون ولایت، مدرسه کاسه گران، کاروانسرای کاسه گران و بازار بزرگ اصفهان متصل می‌کند.

  • مجموعه هارون ولایت در تاریخچه میدان امام علی اصفهان

تاریخچه میدان امام علی اصفهان

از جمله آثار تاریخی موجود در این میدان می‌توان به مجموعه هارونیه یا هارون ولایت اشاره کرد. در این مجموعه مقبره امامزاده هارون بن علی قرار دارد. امامزاده هارون بن علی از نوادگان امام حسن(ع) می‌باشد.  همچنین یک کتیبه بسیار قدیمی در سردر این مجموعه وجود دارد که اثبات می‌کند این بنا در دوران حکومت شاه اسماعیل صفوی و در سال ۹۱۸ هجری بناشده است. البته مجموعه هارون ولایت بعدها توسعه زیادی پیداکرده است.

همچنین باید بدانید که این بنا در سال ۱۳۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی کشور شناخته‌شده است. از آثار چشم‌نواز این بنا می‌توان به سردر کاشی‌کاری شده آن اشاره کرد. این سردر کاشی‌کاری شده دارای حجره‌هایی است که از سمت مغرب به محوطه مربع شکلی باز می‌شود که مدرسه کوچکی در آن واقع‌شده است. همچنین سردر شرقی این مجموعه نیز روبروی مسجد علی می‌باشد.

محراب مجموعه هارون ولایت با هنر کاشی‌کاری و رنگ‌های بسیار زنده و چشم‌نوازی تزیین‌ شده‌اند. این محراب یکی از شاهکارهای دستان هنرمندان مسلمان هست. در سردر این محراب سه لوح کوچک وجود دارد که مربوط به سال ۱۲۹۸ هجری می‌باشد. کتیبه دیگری نیز که مربوط به  سال ۱۳۲۹ هجری است در ایوان جنوبی این مجموعه به چشم می‌خورد. به‌طور کلی کتیبه‌های موجود در بنای هارون ولایت با خطوط بسیار زیبا و اصیل ثلث و نستعلیق تزئین شده‌اند. این خطوط زیبا به رنگ سفید و بر روی کاشی‌های آبی و لاجوردی نگاشته شده‌اند.

  • مدرسه کاسه‌گران و کاروانسرای خیار در تاریخچه میدان امام علی اصفهان

تاریخچه میدان امام علی اصفهان نشان می‌دهد که در زمان صفویان این مکان دارای شیب بسیار زیادی بوده و به همین دلیل در آن زمان تصمیم گرفته می‌شود برای از بین بردن این شیب دو بنای دیگر به میدان افزوده شود. این دو بنا که مدرسه کاسه‌گران و کاروانسرای خیار نام دارد، اکنون یکی از جاذبه‌های دیدنی میدان امام علی به شمار می‌آید. مدرسه کاسه‌گران در حقیقت یکی از نمونه‌های چشم نوازیست که با هنر کاشی‌کاری مزین شده‌. جالب است بدانید در اغلب بناهای اسلامی دوران صفویه این هنر دیده می‌شود.

تاریخچه میدان امام علی اصفهان

این دو بنا در سال ۱۳۵۸ به‌عنوان آثار ملی به ثبت رسیده‌اند. همچنین اکنون از کاروانسرای خیار به‌عنوان فضایی برای استقرار آثار، اشیاء، اسناد و مدارک مکشوفه در عملیات حفاری که در میدان امام علی انجام خواهد شد، استفاده می‌شود. پیشنهاد می‌کنم اگر به تاریخ و تماشای اشیاء و آثار تاریخی علاقه‌مند هستید حتماً از این مکان دیدن کنید.

  • مسجد جامع در تاریخچه میدان امام علی اصفهان

تاریخچه میدان امام علی اصفهان

مسجد جامع که در میدان امام علی واقع‌ شده است یکی از مهم‌ترین ابنیه مذهبی شهر می‌باشد. هر بخش از این مسجد نشانگر معماری خاص هر دوره از تاریخ این مرز و بوم به شمار می‌آید. بر اساس اسناد تاریخی این مسجد جامع بر روی خرابه‌های یک مسجد قدیمی‌تر بناشده است. همچنین بر اساس پا ستون‌های کشف‌شده در این بنا این مسئله نیز محرز است که قبل از مسجد و در دوره ساسانیان در این بنا آتشکده‌ای بزرگ بر پا بوده است.

از مهم‌ترین آثار تاریخی این بنا می‌توان به سنگاب‌های موجود در ایوان‌های شمالی، جنوبی،غربی و در کنار حوض میان حیاط مسجد اشاره کرد.  بر روی سنگاب موجود در ایوان شمالی که به نام ایوان درویش نیز معروف است، نوشته‌هایی به زبان فارسی و عربی به چشم می‌خورد که نشان می‌دهد سنگ‌های موجود از نوع سنگ‌های پارسی هستند.

سنگاب ایوان جنوبی که به نام ایوان صاحب نیز معروف است در وسط حوضچه واقع‌شده. در قسمت بالای این سنگاب  کتیبه‌ای قرار دارد که بر روی آن با خط ثلث صلوات بر ۱۴ معصوم نگاشته شده. البته در قسمت پایین آن نیز یک وقف نامه منقوش است. باید بدانید که سنگاب ظرف سنگی بزرگی است که درگذشته آن‌ها از آب پر می‌کرده‌اند و برای وضو گرفتن یا آشامیدن بکار می‌رفته است.

تاریخچه میدان امام علی اصفهان

در این مسجد دو مقبره نیز وجود دارد یکی مقبره محمد باقر مجلسی، نویسنده بزرگ دوران صفوی و نگارنده مفصل‌ترین مجموعه حدیثی شیعه و دیگری باستان‌شناس بزرگ آرتور پوپ که نقش زیادی در معرفی فرهنگ ایران زمین به جهانیان داشته است. این مسجد نیز در سال ۱۳۱۰ به ثبت ملی رسید و در سال ۲۰۱۲ به‌عنوان میراث جهانی به ثبت شد.

مسجد جامع در طرح احیای بافت تاریخی یکی از اضلاع این میدان ذوزنقه شکل قرار دارد. در این طرح سازمان میراث فرهنگی قصد دارد تا تمامی سازه‌های شبه تاریخی که در جلوی مسجد ایجادشده‌اند را از بین برده و جلوخان  مسجد را به‌صورت کاملاً تاریخی بازسازی کند.

استفاده از نخستین خرپای ایرانی در تاریخچه میدان امام علی اصفهان نکته‌ای جالب‌ توجه به شمار می‌آید. درگذشته از این خرپا برای مرمت سقف بازار استفاده می‌شد و جالب است بدانید که در طرح احیای بافت تاریخی این خرپاها نیز مرمت خواهند شد اما بقیه آثار به‌ صورت کامل بازسازی می‌شوند.

  • طرح احیاء میدان امام علی اصفهان

تاریخچه میدان امام علی اصفهان

در این طرح احیاء ابتدا ساخت‌وسازهای نامأنوس دوره قاجاریه که میدان را از حالت اولیه خارج کرده‌اند، حذف خواهند شد و ظاهر میدان شبیه به آن چیزی ‌می‌شود که در زمان سلجوقیان بوده است. همچنین در این طرح متخصصان به حفظ و مرمت بیش از ۵۳ اثر تاریخی موجود در این میدان خواهند پرداخت.

جاذبه‌های گردشگری متعدد موجود در این میدان، وجود یکی از بزرگ‌ترین بازارهای ایران و مشکلاتی اعم از عدم وجود پارکینگ‌های عمومی و ایستگاه‌های حمل‌و‌نقل عمومی و همچنین فضای اسکان برای گردشگران ازجمله مسائلی هستند که با اجرای طرح احیاء رفع خواهند شد.

تاریخچه میدان امام علی اصفهان نشان می‌دهد که این میدان از گذشته‌های دور ‌تاکنون یکی از مهم‌ترین نقاط شهر بوده است اما بااین‌حال عدم توجه چندین ساله مسئولین شهری به میدان باعث فرسودگی بیش‌ از حد آن شده است و با اجرای طرح احیاء می‌توان با حفظ بافت تاریخی به مرمت آثار به‌جای مانده، پرداخت.

اما جالب است بدانید در دوره صفویه و با احداث میدان نقش‌ جهان که اکنون به نام میدان امام شناخته می‌شود نقش میدان امام علی  کم‌رنگ و کم‌رنگ‌تر شد تا جایی که مکان این میدان مآمن بسیاری از مشاغل کاذب شد.

در عصر حاضر نیز با احداث خیابان‌هایی جدید از جمله خیابان عبدالرزاق نظم و یکپارچگی  بازار در این میدان به هم‌ریخت اما در طرح احیا و بازسازی و شکل‌گیری بدنه غربی  میدان امام علی که بااتصال ضلع شمالی بازار به ضلع جنوبی خیابان عبدالرزاق انجام شد نه‌ تنها مشکلات ترافیکی رفع شد بلکه سبب رونق دوباره بازار شهر اصفهان نیز شده است .

در این طرح احیا و بازسازی دو پروژه تأسیس دانشگاه علوم قرآن و حدیث علامه مجلسی (ره) و پروژه پارکینگ کمر زرین نیز در دست مطالعه و احداث است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *